مدیریت هزینه‌های خانواده ایرانی: ۹ گام عملی برای کنترل دخل و خرج

بسیاری از ما تعریف دقیق و علمی تورم را نمی‌دانیم اما، واضحا در شرایط امروز مفهوم آن را به طور عمیق درک می‌کنیم.  همین موضوع باعث می‌شود به دنبال کنترل دخل و خرج خود باشیم. در این مطلب روشی عملی را برای مدیریت هزینه‌های خانواده ایرانی به شما معرفی می‌کنیم.

چرا مدیریت هزینه‌‌ی خانواده در ایران دشوارتر از همیشه شده؟

جواب سوال بالا، ساختار اقتصادی متفاوت است. قرار نیست حوصله‌تان را با تعریف‌های کتابی خشک سر ببریم، نکته اصلی این است که طبق گزارش بانک مرکزی، نرخ تورم در سال‌های 1376 تا 1389 هرگز بالاتر از 25% نبوده اما نرخ تورم فروردین 1405 برابر 50.6% بوده و نرخ تورم سال 1404 هم 48.3%.

قیمت‌ها بالاتر از گذشته هستند و هزینه‌های زندگی افزایش یافته درحالی که دستمزدها به این میزان رشد نکرده‌اند پس قدرت خرید کمتر شده است. به عبارت دیگر، خانواده ایرانی حالت تورمی پایدار پیدا کرده‌ است، به نحوی که هر ماه نرخ تورم بیشتر شده و هزینه‌ها افزایش پیدا می‌کند اما درآمد خانواده ثابت می‌ماند. خب حالا چاره چیست؟ پاسخ، بودجه بندی و مدیریت هزینه‌های خانواده است.

۹ گام عملی برای مدیریت دخل و خرج خانواده ایرانی

گام‌های معرفی شده در این بخش قابلیت اجرایی دارند و شما می‌توانید با انجام آنها تفاوت را احساس کنید. با اجرای این گام‌ها، نمایی کلی برای پاسخ به اینکه "چگونه دخل و خرج خانواده را مدیریت کنیم؟"؛ در ذهنتان شکل می‌گیرد.

گام ۱: همه منابع درآمدتان را روی کاغذ بیاورید

اولین گام مشخص کردن منابع درآمد خانواده است.ما باید بدانیم که تا کجا می‌توانیم هزینه کنیم.  پس ابتدا شناسایی درآمد را انجام می‌دهیم. معمولا افراد فقط حقوق ماهانه خود را در این بخش ثبت می‌کنند و اقلامی مانند یارانه، کالابرگ، سودهای بانکی، اجاره‌های دریافتی یا درآمد کار دوم را به حساب نمی‌آورند. برای مدیریت هزینه‌ها، ابتدا درآمد خود را، به صورت کامل ثبت کنید.

گام ۲: هزینه‌ها را در ۴ سطل دسته‌بندی کنید.

قدم بعدی، مشخص کردن هزینه‌هاست؛ اما نه فقط شناسایی هزینه‌ها، بلکه مرتب کردن و دسته‌بندی آنها. می‌توانید ۴ دسته‌بندی یا سطل زیر را در نظر بگیرید:

·        ضروری ثابت: مثل هزینه خورد و خوراک ماهانه

·        ضروری متغیر: مثل هزینه حمل و نقل بچه‌ها به مدرسه که در تابستان کمتر است. با هزینه تعمیرات خودرو

·        غیرضروری: مثلاً هزینه تفریحات

·        هدف: مثلاً خرید خودروی جدید

نکته‌ی مهم جدا کردن هزینه‌ی ثابت از هزینه متغیر است چون برخی از هزینه‌ها در مقطعی از سال کاهش یا افزایش پیدا می‌کنند.

گام ۳: یک هفته همه چیز را ثبت کنید.

بخشی از هزینه‌ها از ابتدا مشخص هستند، مثلا هزینه سرویس مدرسه بچه‌ها. اما بخشی از هزینه‌ها که ما به آن هزینه جاری می‌گوییم به این راحتی قابل اندازه‌گیری نیست. احتمالا شما نمی‌توانید مبلغ دقیقی که در هفته گذشته صرف خوراکی کرده‌اید را بیان کنید!

برای پیدا کردن هزینه‌های جاری، هفت روز، تمام هزینه‌ها را ثبت می‌کنیم. اما آیا ثبت هزینه‌ها در یک هفته کافیست؟ بله. اگرچه هر چقدر طول زمان بیشتر باشد، نتایج دقیق‌تر است اما هزینه‌های جاری ، معمولا هفتگی تکرار می‌شوند. هر قدر که تلاش و دقت شما در ثبت هزینه‌ها بیشتر باشد، برآورد دقیق‌تری خواهید داشت و برای این مورد پولکی با شماست.

گام ۴: برای هر سطل یک سقف تعریف کنید.

اینکه بگویید « سعی می‌کنم کمتر خرج کنم» گزینه مناسبی نیست و بهتر است سقف هزینه‌های خود را مشخص کنید. وقتی شما تلاش می‌کنید تا بدون برنامه و تعیین سقف، فقط کمتر خرج کنید، هر گاه که می‌خواهید هزینه‌ای را انجام بدهید، حتی وقتی هزینه ضروری است؛ صدایی در مغزتان می‌پیچد که "باید کمتر خرج کنم" اما اگر سقف هزینه مشخص باشد، با خیال راحت هزینه را انجام می‌دهید.

برای اینکه تعیین سقف واقع‌بینانه باشد، به تجربه خود در ماه‌های گذشته توجه کنید. ثبت هزینه‌ها در طول یک هفته (گام قبلی) نیز دید مناسبی به شما می‌دهد. نکته نهایی اینکه تورم را به یاد داشته باشید! شما احتمالا ۳ ماه دیگر، باید سقف‌های تعیین شده خود را، به خاطر تورم تغییر دهید.

گام ۵: نشت‌های پنهان پول را آشکار کنید.

مفهوم نشت پول یعنی فرد هزینه چیزهایی را پرداخت می‌کند که نه تنها به آن نیاز ندارد و جزو هزینه‌های غیرضروری است، بلکه حتی از آن اطلاع هم ندارد. مثلاً مجتبی که کارگر یک کارگاه تولیدی در یکی از شهرک‌های صنعتی کشور است می‌گوید، که هر ماه مبلغی از حقوق او برای هزینه سرویس کاسته می‌شده و او سه ماه بعد از اینکه خودرو خریده و با خودرو خود به محل کار می‌رفته به مدیریت اطلاع داده تا اشتراک او را لغو کنند و هزینه سرویس را از حقوق او کسر نکنند.  یا مثلاً نمونه رایج دیگر از خرج‌های پنهان، وقتی اتفاق می‌افتد که والدین ابتدای سال اشتراک سرویس مدارس تهیه می‌کنند اما در بازه‌ای از سال تحصیلی خود می‌توانند این کار را انجام دهند.

برای پیدا کردن این نشتی‌ها، میزان هزینه‌های خود را از میزان درآمدتان کم کنید؛ باقی مانده باید در حسابتان باشد و اگر نیست، ببینید دقیقا کجا صرف می‌شود.

گام ۶: صندوق اضطراری بسازید

صندوق اضطراری دارایی است که حداکثر طی مدت سه روز به پول نقد تبدیل شود. میزان مبلغ ذخیره شده در این صندوق، حداقل، برابر مبلغ سه ماهه هزینه‌های ضروری باشد و می‌توان این مبلغ را تا میزان شش ماه افزایش داد.

نکته‌ای که شاید نگران کننده باشد، بی‌ارزش شدن ریال است. به عبارتی شما ممکن است تصور کنید که من مبلغی را برای صندوق اضطراری در حسابی نگه‌ می‌دارم اما از آن استفاده نمی‌کنم و بعد شش ماه، ارزش پول کاهش پیدا کرده است. این نکته‌ای کاملا صحیح است. شما می‌توانید کالاهایی با قدرت نقدشوندگی بالا که ارزش خود را در تورم حفظ می‌کنند تهیه نمایید. مثلا می‌توانید سراغ صندوق های سرمایه گذاری ثابت بروید که سود پرداخت می‌کنند و پول شما هم در کمتر از چند روز قابلیت برداشت دارد اگرچه باز هم تمامی ارزش پول حفظ نمی‌شود. سپرده‌های کوتاه‌مدت هم وضعیتی مشابه دارند. گزینه بعدی طلای فیزیکی است اما نکته قابل توجه، نقدشوندگی پایین‌تر این مورد و هزینه‌های ساخت و کارمزد است. هیچ کدام از این موارد قطعی نیست و تصمیم‌گیری در مورد آن به شرایط شما بستگی دارد.

گام ۷: جلسه ماهانه پول با همسر

مدیریت مالی مشترک قطعا بخشی از خانواده است. تعیین جلسه ماهانه در تاریخ و با ساختار مشخص، بسیار کارآمدتر از این است که شما در هر لحظه‌ای که احساس می‌کنید هزینه‌ها بالا رفته از همسر خود در مورد هزینه‌هایش بپرسید. این کار هم باعث ایجاد تنش می‌شود و هم معمولا به نتیجه‌ای منجر نمی‌شود اما جلسه‌ای مشخص در یک روز خاص و با سوالات مشخص؛ از این امر جلوگیری می‌کند. سوالاتی مثل:

·        چه هزینه‌هایی در این ماه انجام شده است؟ (سنجش)

·        انجام این هزینه‌ها تا چه اندازه ضروری بوده است؟ (قضاوت)

·        آیا راهی برای کاهش این هزینه‌ها وجود دارد؟ (راهکار)

همچنین در این جلسات می‌توانید قانون‌هایی را هم وضع کنید، مثلاً هیچ خریدی با قیمت بالاتر از x را بدون مشورت انجام ندهیم و قوانینی از این دست که می‌تواند بودجه‌بندی زوج را هدفمند و کارآمد کند. به یاد داشته باشید که به کار بردن لحن سرزنشی جز ایجاد تنش و تبدیل مشکلی اقتصادی به مشکلی خانوادگی و چند بعدی، هیچ کمکی نمی‌کند.

گام ۸: مفهوم پول را به فرزندان‌تان از سن کم یاد بدهید

برای کودکان 5 تا 6 سال با استفاده از سه قلک پس‌انداز، هزینه و هدیه و بازی‌های ساده می‌توان ارزش و مفهوم پول را به کودک آموخت.  در مورد نوجوانان (10 تا 15 سال) با توجه به نوع خواسته‌های آنها، می‌توان هدفی را به صورت مشترک تعیین کرد و با پول توجیبی هدفمند سواد مالی او را افزایش داد. در مورد سن بالای 15 سال، می‌توان با مشارکت فرزند در ابزار مدیریت هزینه، دانش مالی او را بهبود بخشید. خلاصه هر قدر فرزندان شما مفهوم و ارزش پول را به شکل صحیح‌تری درک کنند، مدیریت هزینه‌ها برای شما ساده‌تر می‌شود.

گام ۹: هر ۳۰ روز یک ارزیابی صادقانه

در نهایت، باید بسنجید که روش شما چقدر موثر بوده؟ برای پاسخ به این سوال شما به معیارهایی برای ارزیابی مالی نیاز دارید. یکی از این معیارها نسبت پس‌انداز به درآمد شماست که نشان می‌دهد چه سطحی از درآمد خود را حفظ کرده‌اید. یا مثلاً با سنجش نسبت میزان هزینه‌های ضروری به کل هزینه‌ها، می‌بینید چه سطحی از هزینه‌ها، غیرقابل کاهش هستند؛ با بررسی اینکه چقدر به هدف خود در طول یک ماه نزدیک شده‌اید  کار خود را ارزیابی می‌نمایید و اگر در گزارش ماهانه خود مشاهده می‌کنید که حرکتی به سوی هدف شکل نگرفته، یا هزینه‌های غیرضروری بخش زیادی از سبد هزینه شما را شکل می‌دهند؛ یعنی وقت تغییر استراتژی فرارسیده است.

شروع با پولکی؛ راهنمای ۵ دقیقه‌ای

اگر به دنبال ابزاری برای ثبت هزینه‌ها و بودجه بندی هزینه‌های خود هستید؛ در واقع احتمالا همین حالا در بهترین جای ممکن هستید و می‌توانید با چند کلیک پولکی را نصب کنید؛ شاید پنج دقیقه طول بکشد؛ شاید هم کمتر

برای نصب پولکی می‌توانید خیلی ساده همین‌جا کلیک کنید.

با توجه به رابط کاربری ساده و جذاب پولکی، شما احتمالا مشکل خاصی برای تنظیمات اولیه و تعیین حساب‌ها و ثبت هزینه‌ها نخواهید داشت و در پایان ماه، پولکی با گزارش‌های بصری و متعدد خود در کنار شماست؛ همچنین پولکی تاریخ اقساط را به شما یادآوری می‌کند و امکان بودجه‌بندی را به سادگی در اختیار شما قرار می‌دهد. تا به شما نشان دهد مقوله‌های اصلی هزینه‌های شما چه چیزی هستند و دخل و خرج شما چه وضعیتی دارد. همین حالا با پولکی شروع کن.

یادآوری: این محتوا جنبه‌ی آموزشی دارد و مشاوره‌ی مالی شخصی نیست. برای تصمیم‌های مالی مهم، شرایط فردی خود را بررسی کنید و در صورت لزوم با متخصص مشورت نمایید.

نویسنده: صادق وحیدی - تخصص: کارشناس حسابداری دانشگاه تهران - تیم محتوای پولکی