طلا، دلار یا سپرده بانکی؟ کدام در برابر تورم ۱۴۰۵ برنده است — مقایسه با عدد واقعی
اگر به عدد تورم فروردین ۱۴۰۵ نگاه کنیم (۵۰٫۶٪) یک حقیقت شهودی واضح وجود دارد؛ ریال قدرت خرید خود را نسبت به سال قبل از دست داده. درک این حقیقت شهودی هم به یک سوال اساسی منجر میشود: ریال را به چه چیزی تبدیل کنیم تا قدرت خرید آن در برابر تورم حفظ شود و پولمان بیارزش نشود؟
شاید با خود بگویید مگر تبدیل کردن ریال به چیزی دیگر (دلار، طلا و...) یا سپردهگذاری آن (در سپردههای بانکی کوتاه مدت و بلند مدت) در مقایسه با ذخیره کردن پول بهصورت سنتی (مثلا در یک حساب قرضالحسنه) چقدر تفاوت ایجاد میکند؟ قرار نیست به شما بگوییم خیلی. بلکه قرار است با عدد و رقم و بر اساس شاخصها و قیمتهای رسمی اعلام شده به شما جواب بدهیم.
اگر در فروردین ۱۴۰۰ ماهی ۱۰ میلیون تومان کنار میگذاشتید و هر چهار دارایی رایج را امتحان میکردید، امروز، اردیبهشت ۱۴۰۵ پولتان دقیقاً اینشکلی بود: طلا: ۵٫۱ میلیارد تومان دلار: ۲٫۳ میلیارد تومان سپردهی یکسالهی بانکی: حدود ۱ میلیارد تومان نگهداری نقد: همان ۶۲۰ میلیون تومان اسمی
این مقایسه نه نظر شخصی است نه پیشبینی؛ خروجی شبیهسازی دقیقی است که با قیمتهای واقعی هر ماه از فروردین ۱۴۰۰ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ بازسازی شده و شاخص قیمت مصرفکنندهی بانک مرکزی همان دوره را معیار قرار داده است. در این مقاله نشان میدهیم چرا اختلاف این چهار عدد اینقدر بزرگ است، چه بخشی از آن «بازده واقعی» (بعد از کسر تورم) است و چه بخشی توهم اسمی، و این دادهها برای سه نوع پساندازکنندهی محافظهکار، متوسط و ریسکپذیر؛ چه معنایی دارد.
چرا مقایسهی این سه دارایی در ۱۴۰۵ از همیشه مهمتر است
تورم سالانهی ایران در دوازدهماههی منتهی به فروردین ۱۴۰۵ معادل ۵۰٫۶ درصد اعلام شد. این وضعیت تازه نیست؛ نرخ تورم در سال ۱۴۰۱ به ۴۶٫۵ درصد رسید، در ۱۴۰۲ برابر ۵۲٫۳٪ بود؛ در ۱۴۰۳ به ۳۵٫۸ درصد بازگشت و در ۱۴۰۴ به ۴۸٫۲ درصد رسید.
در همه اینسالها، هر کسی که پولش را در سپردهی ۲۰ درصدی بانک گذاشته، در سال ۱۴۰۱، ۲۶٫۵ درصد، در سال ۱۴۰۲، ۳۲٫۳ درصد، در سال ۱۴۰۳، ۱۵٫۸ درصد و در سال ۱۴۰۴، ۲۸٫۲ درصد ارزش پول خود را از دست داده است. اگر تورم کلی سال ۱۴۰۵ را هم ۵۰٪ پیشبینی کنیم؛ یعنی سپرده بانکی، امسال هم ۳۰٪ از ارزش پول را نابود میکند.
نتیجهی عملی این روند، یک سؤال ساده در ذهن هر کسی است که ماهی چند میلیون تومان مازاد دارد: «این پول را کجا بگذارم که کمترین آسیب تورمی را ببینم؟» جواب این سؤال در سال ۱۴۰۵ همان جواب ۱۳۹۸ یا ۱۴۰۰ نیست. اما چرا؟
اول اینکه چون تورم همان تورم سالهای ۱۳۹۸ یا ۱۴۰۰ نیست و دوم چون تورم تنها عامل تاثیرگذار بر قیمت داراییها نیست؛ بازار جهانی، مذاکرات صلح، جنگ، معاهدات بینالمللی، سیاستهای پولی داخلی بانک مرکزی و... همه و همه روی قیمت دارایی تاثیر دارند. مثلا تورم سال ۱۴۰۴ برابر ۴۸٫۲٪ اعلام شده است در این سال رشد قیمت دلار برابر ۱۰۰٪ (منبع: شرق) است اما در سال ۱۴۰۰ با تورم ۴۶٫۲ درصدی (نزدیک به تورم ۱۴۰۴) رشد قیمت دلار برابر ۴٫۱۴ درصد بوده (منبع: ایبنا).
این اعداد نشان میدهد که دلار در سال ۱۴۰۴ انتخابی مناسب برای حفظ ارزش دارایی بوده اما اگر کسی در سال ۱۴۰۰ برای حفظ ارزش پول خود سراغ خرید دلار میرفته؛ تا پایان سال ۴۲٪ ارزش پول خود را از دست میداده است (چون نرخ رشد قیمت دلار کمتر از تورم است). حال ما در ۱۴۰۵ در اوج تغییرات همه این عوامل تاثیرگذار قرار داریم؛ پس این مقایسه اهمیتی دوچندان دارد. ما در ادامه موضوع را بهصورت مفصل، بررسی خواهیم کرد.
دادهای که این مقایسه روی آن ساخته شده
باید دقیق صحبت کنیم و بگوییم قرار است بر چه اساسی در مورد گذشته قضاوت کنیم و مقایسه موردنظر خود را انجام دهیم؛ تا بتوانیم با استفاده از نتایج آن درمورد آینده تصمیم بگیریم. تمام جدولهای این مقاله از شبیهساز پسانداز پولکی (https://poolaki.app/tools/savings-inflation-calculator) ساخته شدهاند. منطق شبیهساز ساده است: فرض میکنیم پساندازکنندهای از فروردین ۱۴۰۰ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ ـ یعنی ۶۲ ماه پیاپی ـ هر ماه ۱۰ میلیون تومان (مجموع ۶۲۰ میلیون تومان) را در یکی از چهار حالت زیر میگذارد:
طلای ۱۸ عیار: هر ماه با ۱۰ میلیون، گرم طلا به قیمت بازار همان ماه میخرد و نگه میدارد.
دلار آزاد: هر ماه ۱۰ میلیون را به قیمت دلار همان ماه به دلار تبدیل میکند.
سپردهی یکسالهی بانکی: هر ماه ۱۰ میلیون به سپردهای با نرخ سود مصوب همان دوره (حدود ۱۸ تا ۲۲ درصد سالانه طبق بخشنامههای بانک مرکزی) اضافه میشود و سود ماهانه روی آن مینشیند.
نگهداری نقد: هر ماه ۱۰ میلیون فقط روی هم تلنبار میشود؛ هیچ سود و هیچ تبدیلی در کار نیست.
قیمتهای ماهانهی طلا و دلار از منابع عمومی بازار (آرشیو TGJU و مشابه) و عدد شاخص قیمت مصرفکنندهی هر ماه از بانک مرکزی استخراج شدهاند. برای ماههای پایانی ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ که دادهی رسمی هنوز قطعی نشده، اعداد با علامت «~» تخمینی هستند. این محدودیت در نتیجهی نهایی تأثیر چشمگیر ندارد.
جدول اصلی: ۶۲ ماه پسانداز ماهانه، چهار سرنوشت متفاوت
چهار ستون سنگریزه با ارتفاع نزولی — استعارهٔ چهار سرنوشت متفاوت از یک پسانداز برابر
دارایی
جمع واریزی (ماهانه × ۶۲)
ارزش امروز (اردیبهشت ۱۴۰۵)
رشد اسمی نسبت به واریزی
تغییر قدرت خرید واقعی
طلای ۱۸ عیار
۶۲۰ میلیون ت
۵٫۱ میلیارد ت
+۷۲۲٪
+۱۴۳٪ (تقریبی)
دلار آزاد
۶۲۰ میلیون ت
۲٫۳ میلیارد ت
+۲۷۱٪
+۱۰٪ (تقریبی)
سپردهی یکسالهی بانکی (≈۲۰٪)
۶۲۰ میلیون ت
~۱٫۰۵ میلیارد ت
+۶۹٪
−۵۰٪ (تقریبی)
نگهداری نقد
۶۲۰ میلیون ت
۶۲۰ میلیون ت
۰٪
−۷۰٫۳٪
« منبع دادهی ستونهای اول تا سوم: شبیهساز پسانداز پولکی، اجرا با قیمتهای ماهانهی ۶۲ ماه، از فروردین ۱۴۰۰ تا اردیبهشت ۱۴۰۵. ستون چهارم بر اساس شاخص قیمت مصرفکنندهی بانک مرکزی همان دوره محاسبه شده (شاخص از ۳۷۸٫۳ در فروردین ۱۴۰۰ به ~۲۷۷۱٫۲ در اردیبهشت ۱۴۰۵ رسیده ـ افزایش ۷٫۳۲ برابری). درصد سود سپرده با نرخ مصوب میانگین حدود ۲۰٪ سالانه برای کل دوره گرفته شده؛ بانکهای خاص یا طرحهای ویژه ممکن است نتایج اندکی متفاوت بدهند. »
نگاه اول به این جدول، یک نکته را برجسته میکند: در یک دورهی پنجساله تنها طلا و دلار توانستهاند بزرگتر از تورم رشد کنند. سپردهی بانکی با نرخ مصوب نهتنها از تورم عقب ماند، که حدود یکسوم قدرت خرید را هم باخته است. وجه نقد بدون سود، تقریباً سهچهارم قدرت خرید را نابود کرده است.
برای درک بهتر جدول، به نکات زیر توجه کنید:
اگر فرد هر ماه ده میلیون را کنار گذاشته باشد؛ در ۶۲ ماه مبلغ ۶۲۰ میلیون کنار گذاشته است (علت برابر بودن دادههای ستون اول).
ارزش ستون دوم، از جمع معادل بهدست میآید؛ مثلا در فروردین ۱۴۰۰، ۱۰ میلیون تومان برابر حدود ۹٫۵ گرم طلا بوده (قیمت طلا در فروردین ۱۴۰۰ برابر یک میلیون ۵۲ هزار تومان — منبع: مهر) و در اردیبهشت ۱۴۰۰ برابر ۱۰٫۰۴ گرم؛ اگر بههمین صورت تا اردیبهشت ۱۴۰۵ ببینیم در هر ماه، ۱۰ میلیون تومان برابر چند گرم طلا بوده و این اعداد را با هم جمع بزنیم؛ میبینیم که اگر ۱۰ میلیون خود را از ۱۴۰۰ به طلا اختصاص میدادیم؛ در اردیبهشت ۱۴۰۵ نزدیک ۲۷۵ گرم طلا داشتیم که برابر ۵٫۱ میلیارد تومان است.
در مورد دلار هم همین اتفاق افتاده (یعنی محاسبه کردهایم در فروردین ۱۴۰۰ با ۱۰ میلیون چند دلار را میشد خرید، در اردیبهشت ۱۴۰۰ چند دلار و سپس این مبالغ را با هم جمع کردهایم که برابر ۱۳,۴۳۸ دلار میشود و ارزش روز آن را بر اساس نرخ دلار محاسبه کردهایم).
در مورد ستون دوم سپرده بانکی کار کمی پیچیدهتر است. ابتدا فرض کردهایم در فروردین ۱۴۰۰ مبلغ ۱۰ میلیون را در سپردهای با سود ۲۰٪ سپردهگذاری کردهایم، در اردیبهشت سود دریافتی برابر ۱۶۶ هزار تومان است. این سود بهعلاوه ۱۰ میلیون دیگر (۱۰ میلیون پسانداز اردیبهشت) مجددا روی ۱۰ میلیون قبلی قرار میگیرد و مجموع کل حساب برابر ۲۰ میلیون ۱۶۶ هزار تومان میشود. در ابتدای خرداد مبلغ سود برابر ۳۶۱ هزار تومان خواهد بود که با ۱۰ میلیون پسانداز خرداد جمعمیشود و روی مبلغ قبلی گذاشته میشود که مجموعا برابر ۳۰ میلیون و ۵۲۷ هزار تومان خواهد شد. همین فرایند طی میشود تا موجودی حساب در اردیبهشت ۱۴۰۵ به حدودا ۱ میلیارد و ۵۰ میلیون تومان میرسد.
دادههای ستون سوم (افزایش ارزش اسمی) بهسادگی از فرمول زیر محاسبه میشود:
اما داده ستون چهارم؛ بیایید ببینیم چه مبلغی در اردیبهشت ۱۴۰۵، همان قدرت خرید ۱۰ میلیون فروردین ۱۴۰۰ دارد؟ چیزی حدود ۷۰ میلیون ۱۸۷ هزار تومان؛ حال بیایید ببینیم چه مبلغی در اردیبهشت ۱۴۰۵ همان قدرت خرید ۱۰ میلیون اردیبهشت ۱۴۰۰ را دارد؛ مبلغی حدود ۶۹ میلیون ۵۰۷ هزار تومان و اگر همینطور تا فروردین ۱۴۰۵ جلو بیاییم و مبالغ معادل را جمع کنیم، جمع قدرت خریدها حدودا برابر ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان خواهد بود. حالا اگر از ارزش امروز دارایی، قدرت خرید معادل (همان دو میلیارد و صد میلیون) را کم کنیم و حاصل را بر قدرت خرید معادل تقسیم کنیم؛ درصد تغییر قدرت خرید واقعی محاسبه میشود؛ مثلا برای طلا داریم:
این اعداد ستون آخر نشان میدهند که ارزش دارایی امروز اما، چند برابر "جمع قدرت خرید پساندازهای ۱۰ میلیونی، در ماه مربوطه" است. دیدیم که ارزش طلا ۵٫۱ میلیارد شده، ۲٫۱ میلیارد آن، همان "جمع قدرت خرید پساندازهای ۱۰ میلیونی" است؛ در نتیجه ۳ میلیارد باقی میماند؛ این سه میلیارد افزایش قدرت خرید ما است که اگر نسبت آن با "جمع قدرت خرید پساندازهای ۱۰ میلیونی" را حساب کنیم به ۱۴۳٪ میرسیم. درباره سهحالت دیگر داریم:
دلار حدودا همان قدرت خرید را حفظ کرده است و تنها ۲۰۰ میلیون بیشتر از "جمع قدرت خرید پساندازهای ۱۰ میلیونی" است.
سپرده بانکی، نزدیک نیمی از قدرت خرید ما را از بین برده است. بهعبارتی اگر فرض کنیم ما در طول ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ مبلغ ۱۰ میلیون را کالا خریداری کرده و انبار میکردیم (که ارزش آن برابر ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون ۱۴۰۵ است)؛ در اردیبهشت ۱۴۰۵ با یک میلیارد و پنجاه میلیون، تنها میتوانستیم نیمی از این کالاها را خریداری کنیم.
وجه نقد؛ هفتاد درصد قدرت خرید ما را از بین برده است.
این تفاوت، بزرگترین اشتباه پساندازکنندگان ایرانی است. سپردهی بانکی با نرخ ۲۰ درصد در یک اقتصاد با تورم ۴۰ تا ۵۰ درصدی، عملاً «سرعت آبرفتن پول» را کم میکند؛ اما قدرت خرید آن را حفظ نمیکند. این تفاوت در ۵ سال به نیمی از پسانداز رسیده. برای مقایسهی دقیقتر یک عدد سپردهی خاص با تورم همان دوره، ابزار اختصاصی سپرده در برابر تورم را امتحان کنید.
یادآوری
این مقاله ماهیت آموزشی و تحلیلی دارد و توصیهی سرمایهگذاری نیست. هیچکدام از داراییهای ذکرشده «همیشه و برای همه» بهتر از دیگری نیستند؛ انتخاب درست به افق زمانی، تحمل ریسک، نقدشوندگی موردنیاز و وضعیت کلی اقتصاد در زمان تصمیمگیری بستگی دارد. بازده تاریخی، تضمینی برای بازده آینده نیست. پیش از تخصیص داراییهای جدی، با مشاور مالی دارای مجوز سازمان بورس مشورت کنید.
نوشتهی صادق وحیدی — تخصص: مدیریت مالی شخصی (PFM) و حسابداری شخصی، تیم پولکی
با دانلود پولکی، اشتراک هدیه رو فعال کن و به تمام امکانات دسترسی داشته باش!
بعد از پایان اشتراک، چه اتفاقی میافته؟
دستهبندی و حسابکتابهایی که اضافه کرده بودی، بیتغییر باقی میمونه و مثل قبل، قابلاستفادهست. بدون محدودیت تراکنش ثبت کن، دخلوخرج رو روی نمودار ببین و لذت ببر!
بعد از پایان اشتراک، چه اتفاقی میافته؟