حقوق شما در ۱۴۰۵ چقدر افت کرده است؟ تحلیل دستمزد در برابر تورم پنج‌سال اخیر

برای کسانی که حقوق ثابت دریافت می‌کنند؛ یک مشکل تکراری وجود دارد: عدم هماهنگی. در وضعیت تورمی ایران، حقوق ثابت، همان معنای مثبت دهه شصت و هفتاد را ندارد؛ چون چیزی به نام هزینه‌های ثابت وجود ندارد. هزینه‌ها مدام افزایش پیدا می‌کنند؛ کالاها گران می‌شوند و یک چیز ثابت باقی می‌ماند؛ حقوق. این همان عدم هماهنگی است.

برای مثال اگر شما در فروردین ۱۴۰۰ ماهانه ۱۰ میلیون تومان حقوق می‌گرفتید؛ در فروردین ۱۴۰۵ باید ۷۰٬۱۸۷٬۶۸۲ تومان، دریافت کنید تا وضعیتی مشابه داشته باشید. این یعنی قدرت خرید ۱۰ میلیون تومان از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ یک هفتم شده یا ۸۶٪ کاهش پیدا کرده است؛ این اعداد حدس و گمان نیستند؛ بلکه از دل گذشته و مبتنی بر داده‌ها و شاخص قیمت مصرف‌کننده‌ی بانک مرکزی بین فروردین ۱۴۰۰ تا فروردین ۱۴۰۵ به‌دست آمده‌اند.

شاید در کمال تعجب بگویید دولت (برای کارمندان دولتی) و شورای عالی کار (برای بخش خصوصی) همواره متناسب تورم حقوق‌ها را افزایش می‌دهند؟ چگونه ممکن است حقوق من، حتی به این رقم (با فرض ۱۰ میلیون به عنوان حقوق اولیه) نزدیک هم نباشد؟ در این مقاله نشان می‌دهیم چرا این عدد برای حداقل دستمزد، حقوق کارمندان دولت و دستمزد بخش خصوصی سه سرنوشت متفاوت می‌سازد، کجای داده می‌تواند گمراه‌کننده باشد، و چطور باید افت واقعی حقوق خودتان را با عدد شخصی بسنجید.

چرا این مقایسه در ۱۴۰۵ از همیشه مهم‌تر است؟

پاسخ ساده است؛ افزایش تورم اگرچه خبر جدیدی نیست اما حقیقت این است که میزان افزایش تورم در فروردین ۱۴۰۵ واقعا شوکه کننده است. نرخ تورم اعلامی بانک مرکزی برای فروردین ۱۴۰۵ عدد ۵۰٫۶٪ است. همین رقم برای فروردین ۱۴۰۴ و ۱۴۰۳ به‌ترتیب ۴۸٫۳٪ و ۳۵٫۸٪ است. خب همین عدد نشان می‌دهد که سرعت افت ارزش حقوق بیشتر شده اما مسئله پیچیده‌تر است.

رقم اعلامی بانک مرکزی با تقسیم شاخص قیمت فروردین ۱۴۰۵ بر متوسط شاخص قیمت ۱۲ ماه قبل، به‌دست آمده:

یعنی ما متوسط نرخ تورم ۱۲ ماه قبل را حساب کرده‌ایم اما اگر تورم فروردین ۱۴۰۵ را براساس فروردین ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۳ محاسبه کنیم (یعنی سال پایه را این دو سال فرض کنیم) یعنی سراغ محاسبه تورم نقطه‌به‌نقطه رفته‌ایم. تورم نقطه‌به‌نقطه، به ما نشان می‌دهد که قیمت‌های فروردین ۱۴۰۵، دقیقا نسبت به فروردین ۱۴۰۴ (و نه متوسط تورم تمام ماه‌های ۱۴۰۴) چقدر تغییر کرده‌اند. این موضوع درباره تورم نقطه‌به‌نقطه فروردین ۱۴۰۵ نسبت به فروردین ۱۴۰۳ هم صدق می‌کند.

این شاخص (تورم نقطه‌به‌نقطه) درک بهتری از افزایش تورم و بی‌ارزش شدن پول به ما می‌دهد. برای نمونه دو تورم نقطه‌به‌نقطه زیر را درنظر بگیرید:

منبع اعداد استفاده شده در محاسبه: گزارش شاخص قیمت بانک مرکزی؛ فروردین ۱۴۰۵

اگرچه تورم ۱۴۰۵ برابر ۵۰٫۶٪ اعلام شده اما تورم‌های نقطه‌به‌نقطه نسبت به فروردین ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۳ به خوبی نشان می‌دهد ارزش یک مبلغ ثابت، با چه روند رو به رشدی افت می‌کند. به همین دلیل است که محاسبه افت حقوق در ۱۴۰۵، اهمیتی چندبرابری پیدا کرده است.

در بازه‌ی پنج‌سال اخیر، شورای عالی کار شش بار حداقل دستمزد را افزایش داد، دولت چندبار ضریب حقوق کارمندان را بالا برد، و قراردادهای بخش خصوصی هم در اکثر سال‌ها بازنگری شدند. سؤال این است: کدام‌یک از این افزایش‌ها واقعاً «جلوی تورم را گرفت» و کدام فقط روی کاغذ بزرگ‌تر شد؟ پاسخ بدون مقایسه‌ی عددی با شاخص قیمت ممکن نیست.

۱۰ میلیون تومان حقوق در فروردین ۱۴۰۰ = چقدر قدرت خرید در فروردین ۱۴۰۵؟

بیایید برای درک بهتر، همان مثال ابتدایی را در قالب یک جدول و بر اساس شاخص‌های متعدد بررسی کنیم.

منبع شاخص: بانک مرکزی ایران، سری ماهانه‌ی شاخص قیمت مصرف‌کننده.

بیان چند نکته برای درک بهتر جدول لازم است:

منظور از حقوق اسمی، مبلغی است که به حساب‌تان واریز می‌شود؛ خب طبیعتا ۱۰ میلیون تومان، هنوز ۱۰ میلیون تومان است اما قدرت خرید آن تغییر کرده؛ چیزی که در ردیف "قدرت خرید واقعی" مورد بررسی قرار گرفته است.

شاید شاخص قیمت فروردین ۱۴۰۵ که در جدول آمده گیج کننده باشد؛ چون در محاسبات بالا عدد ۶۱۵٫۳ آمده اما اینجا عدد ۲۶۵۴٫۹؛ هر دو عدد صحیح هستند. مسئله اینجاست که شاخص قیمت ۶۱۵٫۳ بر مبنای سال ۱۴۰۰ اعلام شده و شاخص سال ۱۴۰۰ هم بر مبنای ۱۳۹۵؛ پس برای مقایسه، باید هر دو شاخص را بر مبنای یک سال (۱۳۹۵) محاسبه کنیم. درنتیجه، شاخص قیمت سال فروردین ۱۴۰۵ بر مبنای سال ۱۳۹۵ برابر همان ۲۶۵۴٫۹ خواهد بود.

منظور از تورم تجمعی، تورم تمام سال‌هاست. شما اگر به جدول تورم بانک مرکزی مراجعه کنید؛ می‌بینید که تورم ۱۴۰۴ بر مبنای ۱۴۰۳، تورم ۱۴۰۳ بر مبنای ۱۴۰۲ محاسبه شده؛ طبیعتا تورم ۱۴۰۵ هم بر مبنای ۱۴۰۴ محاسبه شده اما تورم تجمعی، نرخ تورم فروردین ۱۴۰۵ برمبنای فروردین ۱۴۰۰ را محاسبه می‌کند (شبیه تورم نقطه به نقطه که قبل‌تر محاسبه کردیم؛ با تقسیم شاخص قیمت‌ها) که برابر ۶۰۱٫۸٪ یا همان ۷٫۰۱۸ برابر است.

حالا می‌توان دید که ۱۰ میلیون فروردین ۱۴۰۵، یک هفتم ۱۰ میلیون سال ۱۴۰۰ ارزش دارد و بیش از ۸۵٪ قدرت خرید خود را از دست داده و افت کرده است. به‌بیان دیگر: برای اینکه قدرت خرید همان حقوق ۱۰ میلیونی فروردین ۱۴۰۰ امروز حفظ می‌شد، باید حقوق فعلی به حدود ۷۰ میلیون تومان (دقیق ۷۰٬۱۸۷٬۶۸۲) رسیده باشد. هر چه فاصله‌ی حقوق فعلی شما با این عدد بیشتر باشد، بخشی از قدرت خریدتان طی پنج سال از دست رفته است. عدد اختصاصی برای حقوق خاص شما با محاسبه‌ی واقعی قدرت خرید حقوق از طریق ابزار حقوق-تورم پولکی قابل بازسازی است.

حداقل دستمزد در برابر تورم — سال به سال

این بخش پاسخ می‌دهد، کسی که در ۱۴۰۰ روی حداقل دستمزد بود و هر سال افزایش مصوب شورای عالی کار را گرفت، عملاً قدرت خریدش حفظ شده یا کاهش یافته؟ به جدول زیر توجه کنید:

منبع دستمزد: بخش‌نامه‌های سالانه‌ی شورای عالی کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی. منبع تورم: سری شاخص قیمت مصرف‌کننده‌ی بانک مرکزی ایران (نرخ ۱۴۰۰ از سری سالانه‌ی CBI، نرخ‌های ۱۴۰۱-۱۴۰۴ از نسبت شاخص ابتدای هر سال به ابتدای سال قبل). تورم سال ۱۴۰۵ هنوز کامل منتشر نشده و عدد نهایی ممکن است چند واحد درصد جابه‌جا شود.

دو نکته برای درک بهتر جدول:

• افزایش اسمی توسط شورای عالی کار اعلام شده است.
• تغییر واقعی دستمزد؛ یک مفهوم مهم و تا حدودی پنهان را بیان می‌کند. برای مثال سال ۱۴۰۲ را در نظر بگیرید؛ نرخ تورم برابر ۴۷٫۴٪ است. یعنی هزینه زندگی در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال قبل ۴۷٫۴٪ افزایش پیدا کرده است. پس فرد برای اینکه بتواند همان وضع سال ۱۴۰۱ را در سال ۱۴۰۲ داشته باشد؛ باید ۴۷٫۴٪ بیشتر از حقوق سال ۱۴۰۱ دریافت کند؛ درحالی‌که حداقل حقوق ۲۷٪ افزایش یافته، یعنی ۲۰٫۴٪ کمتر از تورم؛ و این یعنی درواقع نه تنها قدرت خرید فرد افزایش نیافته (اگرچه به صورت اسمی حقوق او بالا رفته) بلکه ۲۰٫۴٪ هم از قدرت خرید او کاسته شده است.

نتیجه‌ی مهم این جدول این است که حداقل دستمزد در مجموع پنج سال عقب ماند، اگرچه نه به اندازه‌ی فجایع پیش‌بینی‌شده در رسانه‌ها. در محاسبه‌ی پایان دوره، حداقل دستمزد ۱۴۰۵ از ۱۴۰۰ به‌صورت اسمی ۶٫۲۶ برابر شده، در حالی که شاخص قیمت ۷٫۰۲ برابر رشد کرده — یعنی قدرت خرید حداقل دستمزد بعد از پنج سال حدود ۱۱ درصد پایین‌تر از فروردین ۱۴۰۰ است. این فقط برای حقوق‌بگیری صادق است که دقیقاً روی کف قانون (حداقل دستمزد) است.

بسیاری از کارگران در رده‌های «سایر سطوح» شورای عالی کار قرار می‌گیرند که قاعدتاً افزایش کمتری (مثلاً ۲۱ تا ۳۲ درصد در سال‌های میانی) می‌گیرند. در آن گروه، رشد اسمی پنج‌ساله حدود ۳٫۵ برابر است که در برابر تورم ۷٫۰۲ برابری معادل حدود ۵۰ درصد افت قدرت خرید می‌شود.

چطور افت واقعی حقوق خودتان را اندازه بگیرید؟

روش استاندارد محاسبه‌ی حقوق واقعی این است:

به جای اینکه اعداد مربوط به شاخص قیمت را از گزارش‌های نسبتا پیچیده و مفصل بانک مرکزی یا مرکز آمار استخراج کنید و شروع به محاسبات با ماشین حساب کنید؛ می‌توانید  محاسبه‌ی واقعی قدرت خرید را با پولکی انجام دهید. برای دیدن اثر تورم روی مبالغ غیر حقوق (سپرده، پس‌انداز، قیمت کالا)، ابزار محاسبه‌ی تورم و ابزار سنجش قدرت خرید در اختیار شماست.

چرا افت ارزش حقوق یا سپرده را اندازه می‌گیریم

شاید وقتی اولین مثال این مقاله را دیدید؛ از خود پرسیدید که "من در سال ۱۴۰۰ چقدر حقوق می‌گرفتم"؟  افت ارزش حقوق و محاسبه ارزش پول اهمیت فراوانی دارد؛ به‌خصوص اگر در راستای یک برنامه بلند مدت باشد. ما  این برنامه بلند مدت را در راهنمای جامع مدیریت مالی شخصی، توضیح داده‌ایم. درواقع ما وقتی می‌توانیم تصمیمات گذشته خود را قضاوت کنیم و از آن درس بگیریم؛ که داده‌های خود را به‌صورت منظم و با استفاده از یک ابزار دقیق، جمع‌آوری کرده باشیم.

اگر دوست ندارید که سال بعد؛ وقتی به مقاله‌ای این چنینی برخورد می‌کنید از خود بپرسید "من در ۱۴۰۵ دقیقا چقدر حقوق می‌گرفتم؟" و بعد حسرت بخورید که اگر یادتان بود؛ می‌توانستید تصمیمات مالی خود را قضاوت کنید؛ بهتر است یک اپلیکیشن حسابداری شخصی مناسب را نصب کنید و داده‌های مالی خود را جمع‌آوری کنید؛ تا با تحلیل این داده‌ها با ابزارهای متفاوت، در مسیر بهبود وضعیت مالی قدم بردارید؛ برای این کار پولکی کنار شماست.

یادآوری

این محتوا جنبه‌ی آموزشی و تحلیلی دارد و توصیه‌ی شغلی، مالی یا حقوقی نیست. اعداد دستمزد و تورم سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ نهایی شده‌اند اما اعداد سال ۱۴۰۵ هنوز در حال شکل‌گیری است و ممکن است در گزارش‌های آینده‌ی مرکز آمار و بانک مرکزی چند واحد درصد بازنگری شود. خانوار با ترکیب مصرف غیرمتعارف (سهم خوراک بسیار بالا، اقامت روستایی، استان با تورم بالا یا پایین) ممکن است عدد افت واقعی متفاوتی تجربه کند که با محاسبه‌ی شخصی روی شاخص استانی همان دوره قابل سنجش است.

نوشته‌ی صادق وحیدی — تخصص: مدیریت مالی شخصی (PFM) و حسابداری شخصی، تیم پولکی